Margit og Rollev

I Linøye

Linøye, Hovin i Telemark

Dette er Linøye der eg vaks opp på 60- og 70-talet. Dette biletet er truleg teke omkring 1915, men eg er ikkje heilt sikker på  årstalet. Denne historia kjem til å handle om mine tipptippoldeforeldre Margit og Rollev som kom til Linøye i 1802.

Linøye blir også kalla Lindøen og gamle kjelder Liinøen. Utifrå namnet kan det ha vore dyrka lin her. Linøye var truleg i starten vårbøle og slåtteland for Fosso. 1741 er fyrste gongen Linøye blir nemnd i skriftelege kjelder. Da er det skifte etter Ragnhild Larsdotter. Ho var gift med Thov Torjusson og hadde ei dotter Ragnhild. Dei var mest truleg brukarar eller leiglendingar under Fosso, og vi høyrer ikkje noko meir om dei etter dette.

Eit makeskifte

Rollev var yngste son av Aslaug Herbjørnsdotter og Østen Gunleiksson på Fosso. Han kom difor sist i arverekkja. Rollev var berre 2 år då far hans døde 40 år gamal i 1773. Mor hans, Aslaug, gifta seg på nytt med sin firemenning Halvor Gunleiksson Helleberg i 1775.

Eldste broren Gunleik som var ti år eldre enn Rollev vart etter kvart sitjande med Fosso. Det var truleg broren Kittil som skulle ha Linøye. Og slik var det også nokon år utan at eigedomstilhøva var heit klare.
Halvor Gunleikson Helleberg hadde arva noko pengar etter foreldra sine, han var også formyndar for brordotter si og no blei han husbond på Fosso. Han hadde nok tilgang til pengar og i 1785 kjøpte han Nord Grov for 1248 riksdaler. I tillegg hadde han lånt bort mykje pengar (i fylgje Tinn Soga) til eigaren av Nord Sjøtveit i Austbygde. Ola på Sjøtveit kunne ikkje betale tilbake dette lånet og det enda med at Halvor blei sitjande med Nord Sjøtveit. Han budde ikkje der sjølv, men stesonen hans Rollev Fosso, budde i alle fall der nokon år. I 1802 kjøpte den andre stesonen Kittil Fosso Nord Sjøtveit mot Kittils 6 sett i Fosso og 1000 riksdaler i mellomlag.

Slik gjekk det til at Kittil som til da hadde budd i Linøye med familien sin flytta til Sjøtveit, og Rollev og hans familie flytta frå Sjøtveit til Linøye i 1802 eller 1803.

Makeskifte

Det var svært vanleg at eigarar bytte gardar seg i mellom.
Enten gard mot gard, eller at den eine betalte eit mellomlegg der den eine garden var meir verd enn den andre.

Margit og Rollev

Margit Olsdotter (1773-1852) vaks opp i Uverud. Ho var dotter til Ole Taraldsson Uverud og Tore Andresdotter Urdalen. Farfar hennar  kom frå Gransherad og hadde slekt på Helleberg. Farmor var født og oppvaksen på Fosso. Mor hennar var født i Rudsgrend og hadde og slekt frå Gransherad.

Rollev Østensson (1771-1835) blei oppkalla etter sin oldefar og var som sagt yngste barn av Aslaug Herbjørnsdotter og Østen Gunleiksson på Fosso. Han vart farlaus to år gamal. Dei var i alt sju sysken, men berre Gunleik, Kittil, Ingebjørg og Rollev vaks opp. Han fekk også tre halvsysken. To av dei døde som små, men halvbroren Hølje overlevde, og arva Nord Grov etter far sin.

Margit og Rollev var tremenningar og nok for nær skylde til at eit ekteskap mellom dei to var heilt problemfritt. Det står ikkje noko i kyrkjeboka om at dei hadde nokon attest frå kongen med løyve til å gifta seg, men det var vanleg at tremenningar måtte ha det på den tida.

Men, Margit var gravid. Truleg i åttande månad og dei blei forlova den 29. februar 1796. Omkring mars månad får dei ein son som vert kalla Ole, og dei gifta seg den 13. april. Forlovere var Margits bror Gundleg Ufverud og Rollevs bror Kittel Linøen.
Dåpen til sonen finnes ikkje innført i kyrkjeboka, men det står at Rollef Fosso gravlegg ein son, Ole, den 5. mai. Sonen blei 7 veker gamal.

Tida på Sjøtveit i Austbygde

Ved folketellingen i 1801 finn vi Margit og Rollev på Sjøtveit Nordre i Austbygda. Huslyden teller da tre barn, sjavfolket, ei tenestejente og Guri som var inderste og «lever af arbeyde». Barna Ole, Ingeborg og Gunleik blei født på Sjøtveit og døpt i Atrå kyrkje.

Bror til Rollev, Kittil kjøpte Sjøtveit og busette seg her, så på Sjøtveit budde ikkje Rollev og Marit lenge. Eit par år seinare er dei å finne i Linøye der dei blir buande resten av livet.

 

Sjøtveit i 1801

Folketelling 1801, 0066 Sjøtved Nordre

Tilbake i Linøye

I 1803 blei dottera Margit født i Linøye, så då er familien tilbake her. Etter Margit som døde 14 veker gamle fekk dei sju barn til. Det var sonen Østen som overtok Linøye. Fem av barna døde som unge, og fleire av dei andre flutte ut av bygda.

Tre månader etter giftermålet til Margit og Rollev gifter Margits bror Tarald seg med enka på Fosso så dei blei naboar då Rollev og Margit flutte tilbake til Linøye.

Barna som vi veit noko om

Gunleik Rollevsson Kronsetseter

Ole Rollevsson Linøye

Andres Rollevsson Linøye

Herbjørn Rollevsson Godstad

Halvor Rollevsson Kittilsland

Kongebrev

Dette er eit dokument som har fylgd Linøye sidan 1797. Det ber preg av å ha vore opna, lese og så bretta saman at mange gonger. Lakken i seglet til kongen er borte, men raudfarga sit att. Det same gjer den tvinna silketråden som er sydd inn i midten av dokumentet. På den eine sida kan ein sjå at oldefar Tomas Syversen Lindøen har skrive namnet sitt med blyant.

Seint på 1700- og tidleg på 1800-talet var eksport av tømmer ei viktig inntektskilde for kongen. Det var derfor ikkje fritt fram å byggja sag.
Den 26. juli 1797 fekk Rollevs bror Kittil løyve til å bygga ei sag i Linøye. Kongen var redd for konkurranse og difor fekk Kittil berre byggja saga så lenge det berre skulle sagas tømmer til eige bruk og til bruk for folk i bygda. Altså ikkje for salg ut av bygda.

Dette var seks år før Rollev og Margit kom til Linøye. Om saga blei bygd og kor ho låg er ikke heilt sikkert, men kanskje litt lenger oppetter Bjørvassåe. Der er det stednamn som Saghølen, Sagvelta og Sagfossen. 

Vi, Christian den Syvende, af Guds Naade Konge til Danmark og Norge, de Venders og Gothers
Hertug til Slesvig Holsten, Stormarn, Ditmerskou og Oldenborg.

Giøre alle vitterlig at Vi, efter aller underdanigst giortr Ansøgning og derover indkommen Erklæring, ved Vores Resolution af Dags Dato, allernaadigst have bevilget og tillade at Kittil Østensen maae under Gaarden Lindøen i Tinds Præstegield under Øvre Tellemarkens Fogderie og Bratsberg Amt opbygge en Saug, og derpaa af Tømmer, som fra omliggende Odelsskove, paa lovlig Maade og mod vedkommende SkovEiers Samtykke, kan erholdes, skiære hva Bord han og Andre der i Bøigden til deres Gaardes Vedligeholdelse og andet Brug behøver, med Vilkaar:

1, at Skiørselen tillades ikkun saalenge, som den omliggende Odelsskov uden sammes Skade eller Forhuggelse, det fornødne Tømmer dertil kunne afgive. 2, at Bordene skiæres alle vankantede og 3, at aldeles intet deraf fra Bøgden maae udføres.

I øvrig svares af Saugbruget og Skiørselen hva nu er, eller herefter vorde paabudet, ligesom og de Vedkommende, saavel ved Skiørselen, som i andre Maader, rette sig efter de Anordninger som Angaaende. Skov- og Saugvæsenet allerede Udgangne er, eller herefter udgivne vorde, Forbydendes alle og enhver herimod, efter som foreskrevet staaer, at hindre eller i nogen Maade forfang at giøre, under Vor Hyldelse og Naade.

Givet paa vort Slot Friderichsberg, den 26de Juli 1797.
Under Vores Kongelige Haand og Segl
Christian R

Bevilling for Kittil Østensen paa en Bøydesag under Gaarden Lindøen i Tinds Præstegiæld under Øvre Tellemarkens Fogderie og Bratsberg Amt.

Kilder:
Hovinsoga, side 143
Tinn Soga 2, Einung H.H., 1942, side 39
Gransheradsoga, Tjønnås, Ketil | Nisi, Aaste | Quamme, O.A., 1977, side 536